Size marka tecavüz davası açıldıysa hangi savunmaları ileri sürebilirsiniz

Marka hakkına tecavüz iddiasıyla açılan bir davada savunma tek bir gerekçeye yaslanmaz. Elinize ulaşan dilekçe aynı anda üç ayrı soruyu gündeme getirir: dava usul yönünden doğru kurulmuş mudur, size atfedilen kullanım hukuken tecavüz sayılır mı ve davacının dayandığı marka hakkı bu davayı taşıyacak durumda mıdır. Bu üç eksen birbirinin alternatifi değildir; biri sonuç vermezse diğeri devreye girecek biçimde aynı cevap dilekçesinde birlikte ileri sürülür.

Ayrımın pratik sonucu şudur: usule ilişkin itirazların çoğu yalnızca belirli bir anda ileri sürülebilir, esasa ilişkin savunmalar ise yargılama boyunca tartışılmaya devam eder. Savunmanın ilk hali bu yüzden dosyanın en dar zaman diliminde hazırlanan bölümüdür.

Dosyanın ilk iki haftasında kesinleşen konular

Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren cevap dilekçesi için Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda öngörülen süre iki haftadır. Süre yetmiyorsa dolmadan önce mahkemeden ek süre istenebilir. Cevap dilekçesi hiç verilmezse dava dilekçesindeki vakıalar inkar edilmiş sayılır, ancak yalnızca bu dilekçeyle ileri sürülebilen imkanlar kapanır.

Aynı dönemde iki başlık daha belirlenir. Marka uyuşmazlıkları Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde görülür; bu ihtisas mahkemesinin bulunmadığı yerlerde dosyaya asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Bursa’da ihtisas mahkemesi bulunduğundan yerel dosyalar doğrudan bu mahkemede açılır. İkinci başlık davacının dava ile birlikte istediği ihtiyati tedbirdir. Ürünlerin toplatılması veya satışın durdurulması yönünde bir tedbir kararı verilmişse, karara itiraz süresi tebliğden itibaren bir haftadır ve bu itiraz esas hakkındaki savunmadan önce sonuç doğurur.

Üçüncü usul konusu tazminat kalemine özgüdür. Marka hakkına dayanan uyuşmazlıklar ticari dava niteliğinde olduğundan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi talepleri bu şarta bağlı değildir. Dilekçede iki grup talep birlikte ileri sürülmüşse dava şartı yalnızca para talebi yönünden tartışılır.

Kullanımın tecavüz sayılmadığı haller

Tecavüz değerlendirmesi işaretlerin birbirine benzemesiyle bitmez; o benzerliğin tüketicide karıştırılma ihtimali doğurup doğurmadığı aranır. Karşılaştırma işaretler ile mal ve hizmetler üzerinden birlikte yapılır. Davacı markasının tescilli olduğu sınıflarla sizin fiili faaliyet alanınız örtüşmüyorsa, işaret benzer olsa bile korumanın kapsamı dışında kalan bir kullanım söz konusu olabilir. Tanınmış markalar bu kuralın istisnasıdır ve belirli koşullarda farklı mal ve hizmetlerde de korumadan yararlanır.

İkinci savunma işaretin marka işleviyle kullanılıp kullanılmadığına bakar. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, dürüstlük kuralına uygun kalmak ve ticari hayatın olağan akışı içinde bulunmak koşuluyla bazı kullanımları marka hakkının kapsamı dışında bırakır: gerçek kişinin kendi adını ve adresini belirtmesi, malın veya hizmetin türünü, kalitesini, miktarını ya da kullanım amacını anlatan tanımlayıcı ifadeler ve özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parçada ürünün kullanım amacını göstermek için markaya atıf yapılması. Belirleyici olan, atfın zorunlu ölçüde kalması ve kaynak konusunda izlenim yaratmamasıdır.

Üçüncüsü hakkın tüketilmesidir. Marka sahibi tarafından veya onun izniyle piyasaya sunulmuş bir ürünün sonraki satışı, marka hakkına dayanılarak engellenemez. İkinci el satış, stok devri ve yetkisiz satış iddialarında savunmanın çekirdeğine çoğu zaman bu ilke oturur. İstisnası, ürünün piyasaya sunulduktan sonra değiştirilmesi veya kötüleştirilmesidir.

Hangi savunmanın dosyaya uyduğu genellikle ilk okumada değil, dava dilekçesindeki iddia ile faturalar, ambalaj görselleri, alan adı kayıtları ve satış kanalı kayıtları yan yana konduğunda netleşir. Cevap dilekçesi hazırlanırken marka hakkına tecavüz davası avukatı ile kullanımın kapsamını belge belge çıkarmak, dilekçeler aşaması kapandıktan sonra artık ileri sürülemeyecek bir savunmanın gözden kaçmasını önler.

Davacının markasını hedef alan savunmalar

Davalı yalnızca kendi kullanımını savunmakla sınırlı değildir; karşı tarafın dayandığı hakkın gücünü de tartışabilir. Bu grupta üç imkan öne çıkar ve üçü de farklı mercilerde sonuç doğurur.

Birincisi kullanmama def’idir. Tescilinden itibaren beş yıl geçmiş bir markaya dayanılıyorsa davalı, markanın tescil edildiği mal ve hizmetlerde ciddi biçimde kullanıldığının ispatlanmasını isteyebilir. Kullanım ortaya konulamazsa dava, kullanılmadığı belirlenen mal ve hizmetler bakımından dayanağını kaybeder. Bu savunma davacı markasını sicilden düşürmez, yalnızca o davada ileri sürülebileceği alanı daraltır.

İkincisi hükümsüzlük karşı davasıdır. Tescil kötü niyetle alınmışsa, önceye dayalı gerçek hak sahipliğine aykırıysa veya tescil engeline rağmen sicile girmişse hükümsüzlük mahkemeden istenir ve talep tecavüz davasıyla birlikte görülür. Kullanmama nedeniyle iptal ise ayrı bir yoldan ilerler ve talep Türk Patent ve Marka Kurumu’na yöneltilir. Aynı olguya dayansalar bile iki yolun mercii, usulü ve sonucu birbirinden ayrıdır.

Üçüncüsü sessiz kalma yoluyla hak kaybıdır. Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği ya da bilmesi gerektiği halde birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tescil kötü niyetli değilse markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez. Sürenin ne zaman işlemeye başladığı; ihtarname, yazışma, fuar katılımı ve tanıtım kayıtları üzerinden tartışılır.

Sık rastlanan bir yanılgı burada düzeltilmelidir: benim de tescilli markam var savunması tek başına yeterli değildir. Kanun, daha önceki rüçhan veya başvuru tarihine sahip hak sahibinin açtığı tecavüz davasında sonraki tarihli tescilin savunma gerekçesi yapılamayacağını düzenler. Kendi tescilinizin sizi koruyabilmesi için ya davacının hakkından önceye dayanması ya da davacı markasının hükümsüz kılınması gerekir.

Tazminat kalemi neden ayrı tartışılır

Tecavüzün durdurulması ile tazminat aynı ölçüte bağlı değildir. Kullanımın durdurulmasına karar verilebilmesi için kusur aranmaz; tazminat sorumluluğu ise kusura bağlıdır. Bu nedenle iyi niyetini ortaya koyabilen bir davalı, kullanıma devam etme hakkı kazanmasa da tazminat kaleminde farklı bir sonuçla karşılaşabilir.

İkinci tartışma hesap yöntemidir. Yoksun kalınan kazanç kanunda sayılan seçeneklerden birine göre hesaplanır: tecavüz olmasaydı marka sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir, tecavüz edenin bu kullanımdan elde ettiği net kazanç ya da marka lisans yoluyla kullandırılsaydı istenebilecek bedel. Seçim davacıya aittir, ancak seçilen yöntemin dosyadaki kayıtlarla desteklenmesi gerekir; satış adedi, ürün maliyeti ve net kazanç kalemleri üzerinden yapılan itirazlar sonucu bu aşamada değiştirir. İtibar tazminatı ayrı koşullara bağlıdır ve ürünün kötü üretimi ya da uygun olmayan biçimde piyasaya sürülmesi söz konusu değilse gündeme gelmez.

Zamanaşımı da yalnızca tazminat talebini ilgilendirir. Haksız fiil sorumluluğuna ilişkin süreler uygulanır: zarardan ve tazminat yükümlüsünden haberdar olunmasından itibaren iki yıl, her halde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı devreye girebilir. Buna karşılık kullanım sürdüğü sürece durdurma ve önleme taleplerinde zamanaşımı savunması aynı biçimde işlemez.

Hangi savunma nerede ve ne zaman ileri sürülür

Savunmayı zayıflatan davranışlar

• Tebligatı bekletmek ve cevap süresini ek süre istemeden geçirmek
• Yetki gibi ilk itirazları cevap dilekçesine yazmamak; bu itirazlar sonradan dosyaya girmez
• Zamanaşımı ve kullanmama def’ini dilekçeler aşamasında ileri sürmemek; sonrasında ancak karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah yoluyla gündeme gelebilir
• Karşı tarafla yapılan yazışmalarda kullanımın hukuka aykırı olduğunu kabul eder nitelikte ifadeler kullanmak
• Delil tespiti veya tedbir uygulaması sırasında tutulan kayıtları görmezden gelmek, kendi satış ve tedarik belgelerini toplamamak
• Tedbir kararına rağmen satışı sürdürmek
• Aynı fiile ilişkin cezai şikayeti hukuk dosyasından bağımsız saymak; iki süreç ayrı ilerler ancak aynı belgeler üzerinden tartışılır

Savunmanın gücü çoğu dosyada yeni bir argüman bulmaktan değil, halihazırda var olan kaydın doğru zamanda ve doğru yerde ileri sürülmesinden doğar. Buradaki başlıklar savunmanın hangi eksenlerde kurulduğunu göstermek içindir; hangi savunmanın sizin dosyanızda karşılık bulacağı, dava dilekçesindeki iddia ile elinizdeki belgelerin örtüşmesine bağlı olduğu için değerlendirme her dosyada yeniden yapılır.

Marka uyuşmazlıklarında tescil dosyasının geçmişi ile mahkemeye sunulacak savunma çoğu zaman aynı belgelere dayanır. Kurucu Av. Meryem Ayık’ın Bursa Barosu’ndaki avukatlık kaydı ile Türk Patent ve Marka Kurumu’ndaki marka vekilliği kaydı bir arada bulunduğundan, TÜRKPATENT nezdindeki sınıf ve kullanım kayıtları ile dava tarafı Mia Hukuk & Danışmanlık’ta birlikte ele alınabilir. Elinize tebligat ulaştıysa incelemeyi süre işlemeye başlamışken yaptırmak, hangi savunmanın açık kaldığını belirler.